phát thanh hiện đại : thời cơ và thách thức

I.                   Đặt vấn đề 

             “Những thành tựu kỳ diệu của khoa học – kỹ thuật và công nghệ từ thế kỷ XX với việc tạo ra những phương tiện truyền thông hiện đại đã thu hẹp trái đất lại khiến không còn một khu vực nào trên thế giới sống lẻ loi cô lập”(vtv.vn).  Bên cạnh những loại truyền thông phát triển mạnh mẽ như Truyền hình, Báo mạng thì Phát Thanh cũng đang ngày càng cải tiến để góp phần làm cho  đời sống báo chí ngày càng sôi động hơn.

Thế giới chuyển mình hướng tới một xã hội tiên tiến, hiện đại, những luồng thông tin tràn ngập trên đời sống, điều này là một cơ hội để tất cả các phương tiện truyền thông mở rộng kết nối, khẳng định vị trí đứng của mình với công chúng, phát thanh cũng là lĩnh vực được công chúng quan tâm, chú ý, cho nên ngoài là điều kiện là cơ hội thì cũng chính là thách thức của báo phát thanh Việt Nam.

Phát thanh không chỉ khẳng định vị trí của mình đối với công chúng trong nước mà còn phải vươn xa ra các nước khác, liệu phát thanh có làm được điều này, có khẳng định được vị trí của loại phương tiện truyền thông được yêu thích?- , phát thanh hiện đại phải tự tìm cho minh một hướng đi nếu không muốn bị tụt hậu. Đây là một câu hỏi lớn, mà báo phát thanh hiện đại còn phải phấn đấu nhiều hơn nữa, áp dụng những tiến bộ trong lĩnh vực truyền thông để cũng đưa Việt Nam vươn ra thế giới.

 

II.                Nội Dung

1.      Khái niêm-đặc điểm của phát thanh

a.       Khái niệm:

Vào cuối thế kỷ XIX, với những phát minh khoa học của các nhà bác học người Nga và Mỹ về vô tuyến điện (radio), phát thanh (báo nói) đã ra đời.

“Phát thanh là một loại hình truyền thông đại chúng trong đó nội dung thông tin được truyền tải qua âm thanh”. âm thanh bao gồm ba yếu tố: lời nói, âm nhạc và tiếng động.Phát thanh có 2 loại hình:

– Phát thanh qua làn sóng điện

– Phát thanh truyền qua hệ thống dây đẫn.

Đến thế kỷ XX, vệ tinh xuất hiện đã tạo ra một cuộc cách mạng lớn trong thông tin đại chúng, tín hiệu phát thanh và truyền hình được trưyền đi khắp thế giới một cách rộng khắp và mau lẹ. Con người có thể ngồi trong nhà mình tiếp nhận thông tin về các sự kiện thuộc đủ các lĩnh vực và mọi nơi trên trái đất một cách trực tiếp.

b.      Đặc điêm của Phát thanh :

Mọi thông tin truyền tải đều hướng tới thính giả: Đối tượng tiếp nhận thông tin của phát thanh là người nghe, việc tiếp nhận thông tin bằng thính giác thường có liên tưởng rất phong phú, phát thanh phải tận dụng được lợi thế này để phối hợp giữa tiếng nói và âm thanh một cách hài hòa tạo cảm giác hứng thú cho thính giả.

Phát thanh có tính chất  quảng bá rộng rãi: Phát thanh có độ phủ sóng rất rộng, Một sự kiện được thông tin qua mạng lưới phát thanh có thể đến với hàng triệu người nghe ở những vùng địa lý khác nhau trong cùng một thời điểm. Có thể nói phát thanh là phương tiện thông tin mang tính tiện lợi và đại chúng nhất.

Các thông tin truyền tải trên phát thanh có sự kịp thời, nhanh nhạy: Khi sự kiện diễn ra, với phường tiện thu gọn nhẹ, quy trình sản xuất và phát sóng tương đối đơn giản và năng động, phát thanh có khả năng chuyển thông tin về sự kiện tức thời tới người nghe ngay khi sự kiện diễn ra.Đặc tính này góp phần tăng tính chân thực, hấp dẫn của thông tin phát thanh

2.      Phát thanh hiện đại

Phát thanh hiện đại đang được coi là loại hình truyền thông hiện đại và có sức ảnh hưởng lớn tới dư luận xã hội, có được một lượng thính giả rộng rãi. Phát thanh hiện đang cạnh tranh mạnh mẽ cùng các loại hình truyền thông khác, và trong thời gian qua đã có những bước tiến bộ vượt bậc, vững mạnh.

a.      Phát thanh hiện đại là thông tin có chất lượng:

Thông tin có chất lượng là thông tin chính xác. Tính chân thực là một điều kiện tiên quyết đối với thông tin đại chúng. Thêm vào đó, các thông tin phải đạt được sự khách quan trong cách tiếp cận sự kiện, trung thực đến từng chi tiết của sự kiện, chính xác tơí từng con số đưa ra.

Trong thời đại bùng nổ thông tin nếu không phát huy thế mạnh thì phát thanh khó có thể cạnh tranh được với truyền hình ngày càng phát triển để giữ đúng được thế của phát thanh là loại hình thông tin nhanh nhất, phổ cập nhất và rẻ nhất.

b.  Phát thanh hiện đại kết hợp được chức năng thông tin và chức năng giải trí:

Âm nhạc là phương tiện giao lưu với bạn bè, các nền văn hoá trên thế giới. cho nên âm nhạc trong phát thanh không chỉ đáp ứng nhu cầu giải trí mà còn nâng cao văn hoá của thính giả.

Âm nhạc trên phát thanh có thể ăn sâu vào tâm trí, cũng có thể chỉ là người bạn khiêm nhường đối với mọi người. Âm nhạc xen kẽ giữa các chương trình tin tức, thời sự, chuyên đề sẽ giúp cho thính giả có một thời gian thư giãn hợp lý, đủ để tiếp nhận những thông tin nóng hổi và đầy ắp những sự kiện diễn ra trong cuộc sống hàng ngày.

c.       Phát thanh hiện đại đổi mới phong cách diễn đạt, trình bày thông điệp:

Ngày nay, chất giọng văn là một tài sản quý giá nhưng nó không còn là nhân tố quyết định đối vơí người phát thanh viên. Phong cách đọc văn bản phát thanh hiện nay đã dần thay thế bằng sự giao tiếp giữa phát thanh viên, phóng viên, biên tập viên với thính giả. Hiện nay phong cách được ưa chuộng là “giao tiếp trên sóng”

d.      Phát thanh hiện đại là âm thanh có chất lượng cao.

Đây chính là sự kết hợp giữa nội dung thông tin và công nghệ phát thanh hiện đại. Trong thế kỷ XXI, thế kỷ đầy biến động và nắm thách thức, thế kỷ của khoa học và công nghệ, ủa trí tuệ và những bước nhảy vọt, phát thanh cần đây mạnh hơn nữa, theo kịp khu vực và thế giới và khu vực, từng bước tạo đà cho Tiếng nói Việt Nam hội nhập vào xu thế giao lưu thông tin toàn cầu trong thời đại bùng nổ truyền thông.

e.       Chương trình phát thanh mở là một trong những xu hướng xây dựng chương trình phát thanh hiên đại.

Mở cho thính giả tham gia trực tiếp vào chương trình bằng nhiều cách. Cách hấp dẫn nhất là có một đường dây điện thoại trực tiếp. Thính giả theo dõi một chương trình có thể trực tiếp gọi điện thoại đến phòng thu, bày tỏ quan điểm của mình. Những ý kiến này được đưa trực tiếp lên sóng, góp phần tạo nên sự đa dạng, khách quan trong cách cách tiếp cận và phân tích vấn đề

3.      Thời cơ của phát thanh hiện đại

a. Những thay đổi  và cơ hội của truyền thông khi việt nam gia nhập wto

Gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) là một tất yếu khách quan, không thể tránh khỏi. Cơ hội từ việc gia nhập rất lớn, song vấn đề là VN cần phải chuẩn bị như thế nào để tận dụng được hết thời cơ và vượt qua thách thức.

Trên thế giới đang diễn ra quá trình toàn cầu hoá. Đây là những điều kiện để phát thanh mỗi nước (trong đó có Việt Nam) phát triển, đáp ứng tốt hơn nhu cầu thông tin đa dạng, phong phú, kịp thời, chính xác của công chúng. Qua giao lưu quốc tế, báo phát thanh  ngày càng hoàn thiện, đóng góp nhiều hơn cho sự phát triển của đất nước và sự nghiệp hoà bình, hợp tác và phát triển của thế giới.

Tham gia vào đời sống quốc tế, những người làm phát thanh Việt Nam có môi trường rộng hơn, thuận lợi hơn trong việc khơi dậy những tiềm năng và sáng tạo to lớn. Có điều kiện và thời cơ để khai thác, xứ lý và cung cấp thông tin nhanh chóng, kịp thời, đa dạng cho công chúng.

Học hỏi, trao đôi kinh nghiệm nghề nghiệp và tư duy, phương pháp làm báo hiện đại. Sử dụng được các phương tiện kỹ thuật tiên tiến cho tác nghiệp. Công chúng Việt Nam có thêm sự lựa chọn thông tin trong và ngoài nước cho nhu cầu của mình. Báo phát thanh Việt Nam cũng có cơ hội mở rộng giao lưu quốc tế, vừa tự mình phát triển vừa đóng góp chung cho sự nghiệp báo phát thanh thế giới.

Khi gia nhập với thế giới các rào cản bị xóa bỏ sự trao đổi hàng hóa phát triển,  từ đó kinh tế sẽ tăng trưởng mạnh mẽ, có thêm việc làm, thu nhập của nhân dân sẽ tăng, nhu cầu về nguồn thông tin trên thế giới cũng sẽ tăng nhanh. Ðây chính là một trong những tiền đề cần thiết khích lệ phát thanh hiện đại phát triển, thúc đẩy việc sáng tạo các sản phẩm của phương tiện truyền thông như phát thanh phát triển lên một tầm cao mới.

Chúng ta cũng có cơ hội nhiều hơn để giới thiệu với bạn bè khắp năm châu những vẻ đẹp đẹp văn hóa, đời sống của dân tộc thông qua các phương tiện truyền thông như  phát thanh hiện đại có hình, góp phần làm phong phú nền văn hóa chung của nhân loại.

Cũng như truyền hình, phát thanh cũng đang từng bước chuyển đổi hình thức phát sóng từ dạng Analog sang hình thức kỹ thuật số.

b.       Phát thanh hình thức kỹ thuật số:

Để phát triển rộng thì không thể thiếu yếu tố này, vì một đài phát thanh mạnh không thể có diện phủ sóng hẹp, chất lượng âm thanh kém, sự chuyển tải thông tin hay bị gián đoạn…

Phát thanh hiện đại sẽ ứng dụng kĩ thuật số vào tất cả các khâu, các công đoạn; từ việc trang bị các phương tiện tác nghiệp cho phóng viên, đến việc xử lí, dựng các tác phẩm hoàn chỉnh, hay truyền phát sóng…

Khi nguồn thu nhập thông tin tốt, khả năng xử lí thông tin, khả năng truyền dẫn tốt thì chắc chắn sẽ tạo một chương trình phát thanh tốt. Hiện nay phát thanh kĩ thuật số ra đời đang mở ra cho phát thanh một tương lai mới: đó là chất lượng âm thanh tốt như CD. Không có nhiễu, giao thoa, hay sự cản trở bởi các yếu tố tự nhiên

Khi được sử dụng một cách đồng bộ sẽ tạo ta chất lượng phát sóng rất cao với các loại hình khác như PT-TH; PT- Điện Tử.

c.        Xây dựng các chương trình phát thanh mở

Mục đích là để thông tin nhanh, để thính giả có thể tham gia trực tiếp vào nội dung chương trình, làm tăng tính đời thường của chương trình, tính gần gũi của phát thanh, làm cho phát thanh giống như người bạn, một diễn đàn nơi mà mọi người có thể chia sẻ quan niệm, ý kiến. Kinh nghiệm của các đài phát thanh lớn là khi thực hiện được công việc này thì sẽ tạo ra sức hút rất lớn với công chúng.

Các chương trình mở có một đặc điểm đó là thông tin ở đó không chỉ do phóng viên cung cấp mà do cả công chúng, những người tham gia vào chương trình qua trao đổi cung cấp do vậy nguồn tin sẽ đa dạng. Hơn thế thông tin ở đây có tính chân thực, khách quan và có khả năng thu hút thính giả theo dõi nhiều hơn.

Khi có sự góp mặt, đóng góp công sức của công chúng theo dõi vào chương trình thì sẽ có nhiều thông tin mới, thông tin đắt giá được khai thác, và hơn thế trách nhiệm về thông tin được chia đều cho cả phóng viên lẫn người trực tiếp cung cấp.

Khi các chương trình mở được thực hiện đòi hỏi phải có một êkíp thực hiện chuyên nghiệp, có trình độ, có khả năng ứng biến cao và các phương tiện, trang thiết bị hiện đại.

d.      Áp dụng khoa học công nghệ hệ thống truyền dẫn tín hiệu phát thanh và sóng phát thanh ngày càng được nâng cao.

Đài Tiếng nói Việt Nam đã sử dụng phương thức truyền tín hiệu qua vệ tinh, chất lượng phát thanh được nâng cao rõ rệt, không chỉ cung cấp tín hiệu gốc cho các đài phát thanh Trung ương trên toàn quốc mà còn là nguồn tín hiệu chất lượng cao cho các đài phát thanh địa phương, các vùng hải đảo và biên giới xa xôi.

Ngoài ra, Đài đã bắt đầu áp dụng kỹ thuật số nén, giải- một phương thức hiện đại trong truyền dẫn tín hiệu phát thanh, vừa giúp nâng cao chất lượng phát thanh, vừa mang lại chất lượng kinh tế cao, giảm được chi phí cho việc thuê kênh phát đáp trên vệ tinh.

Sự phát triển, hiện đại hoá, ứng dụng công nghệ tiên tiến và phù hợp trong TDTH và phát sóng của Đài Tiếng nói Việt Nam đã giúp ngành phát thanh Việt Nam – cụ thể là Đài Tiếng nói Việt Nam mở rộng phạm vi phủ sóng, nâng cao chất lượng sóng phát thanh theo đúng quy hoạch và định hướng phát triển.

Đến năm 1997 phát thanh việt Nam đã có bước nhảy vọt trong kỹ thuật, mở rộng phạm vi phủ sóng cho cả nước và các địa bàn quan trọng trên thế giới. Trong đó phải kể đến sự đóng góp của hai đài phát sóng khu vực  mới: VN2 ở Nam Bộ và VN3 ở Bắc Bộ.

Đứng trước những cơ hội lớn của thời đại mới – thời đại của khoa học và công nghệ phát triển như vũ bão, phát thanh hiện đại không thể tránh khỏi những thách thức to lớn.

4.      Thách thức:

a.      Đó là sự cạnh tranh mạnh mẽ của các loại hình báo chí khác:

Trong thời đại thế kỷ của khoa học công nghệ, thông tin đến với công chúng cũng đòi hỏi phải nhanh, nhạy và chính xác. Ngày càng có nhiều loại hình báo chí  với hình thức và nội dung phong phú vươn nên chiếm lĩnh thị trường thông tin, thu hút độc giả.

Tất nhiên, sự phát triển của các loại hình báo chí cho thấy được 1 sức sống mới của nền báo chí Việt Nam và cũng là điểm đáng mừng của “bộ mặt mới trong nền báo chí”- tuy nhiên với nhu cầu của công chúng, các loại hình báo chí , đặc biệt là phát thanh bị cạnh tranh bởi truyền hình và báo mạng nên luôn phải tư duy, đổi mới, tìm lối đi cho chính mình.

b.      Báo phát thanh bị truyền hình cạnh tranh rất lớn

Với những ưu thế vượt trội của hình ảnh đã đem đến cho công chúng những thông tin quan trọng và bổ ích. Những năm qua, truyền hình phát triển với tốc độ vượt bậc, trở thành kênh thông tin đặc biệt quan trọng trong đời sống tịnh thần của công chúng. Sức mạnh ấy ngày càng được tăng cường bởi đội ngũ con người làm truyền hình và cơ sở vật chất kĩ thuật không ngừng được hoàn thiện đầu tư. Truyền hình Việt Nam trong vòng hơn 10 năm qua đã có những bước trưởng thành đáng kể về mọi mặt với sự đa dạng của 5 kênh VTV.

c.       sự phát triển nhanh chóng của các loại hình báo chí khác mà ví dụ điển hình là báo mạng điện tử

Đây là loại hình báo chí phát triển với tốc độ đến chóng mặt và thông tin của nó được kết nối khắp hành tinh. Báo mạng đã trở thành một phương tiện truyền thông trong thời đại mới- thời đại của khoa học và công nghệ. Tính cập nhật thông tin nhanh, giá thành rẻ, ở bất cứ nơi đâu, bất cứ khi nào chỉ cần với một máy tính nối mạng bạn cũng dễ dàng truy nhập thông tin, biết mọi hoạt động thông tin, sự kiện kinh tế – chính trị – văn hoá đang diễn ra khắp thế giới.

Xu thế phát triển của các loại hình báo chí trong tương lai sẽ là mô hình của các tập đoàn truyền thông. Phát thanh cũng phải theo mô hình và cơ chế tổ chức hiện đại như vậy. Sự cạnh tranh thông tin diễn ra về hình thức chúng ta ít nhận thấy, nhưng thực chất sự cạnh tranh này diễn ra ngày càng quyết liệt. Phát thanh nếu không muốn là một loại hình báo chí tụt hậu thì tất yếu phải luôn luôn chủ động đổi mới về mọi mặt.

5.      Giải pháp: Thay đổi trong cách thức truyền thông tin

  1.  Thông tin nhanh và chính xác

Nhanh chính là lợi thế của phát thanh so với các loại hình báo chí khác. Nếu như báo in bị hổng thông tin 24 giờ thì từ số ra ngày hôm trước tới số ra ngày hôm sau, các sự kiện, sự việc diễn ra trong thời gian giữa 2 số báo sẽ phải lưu lại cho tới số sau. Truyền hinh thì cần yếu tố cần thiết cho việc ghi hình, việc truyền dẫn do các công đoạn thực hiện phức tạp hơn, có nhiếu công đoạn xử lý và phụ thuộc vào nhiều yếu tố máy móc mới có thể đêm thông tin tới cho công chúng được.

Muốn thông tin nhanh thì người làm phát thanh phải giỏi về nghiệp vụ và có hỗ trợ đắc lực của các phương tiện kỹ thuật. Các công đoạn, thao tác thực hiện phải chuyên nghiệp, nhanh nhẹn, chủ động đối phó và xử lí thông tin

Cách cung cấp thông tin nhanh nhất là phát thẳng tức là thông tin được truyền tới thính giả đồng thời cùng lúc với sự kiện đang diễn ra… Phương thức phát thanh trực tiếp hiện nay đang ngày càng phổ biến hơn trong phát thanh hiện đại.

  1. Viết ngắn, nói ngắn, nói rõ

Thông tin trên phát thanh là thông tin chỉ trôi qua một lần, không thể đọc lại như trên báo in. Do vậy một người làm phát thanh chuyên nghiệp phải nắm rõ được đặc điểm này để có thể tạo ra một chương trình phát thanh hấp dẫn. Khi nói trên phát thanh cần coi đó như là một cuộc trò chuyện, là một cuộc trò chuyện với bạn tri kỉ.

Ngôn ngữ chuẩn cho phát thanh là ngôn ngữ có sự kết hợp giữa ngôn ngữ nói và ngôn

Các tin phát thanh hiện đại thường chỉ dài 1 phút: Phóng sự thu thanh thì từ 5 – 6 phút; phỏng vấn từ 3-4 phút; bình luận từ 2-3 phút là hợp lí…Khi đã viết ngắn rồi thì nên nói ngắn tức là lời dẫn cần hợp lí, vừa đủ

Khi nói cần rõ ràng bởi giọng đọc là phương tiện chính để truyền tải nội dung của tác phẩm phát thanh tới thính giả, do đó góp phần tạo nên sự hấp dẫn cho tác phẩm đó.

  1.  Khai thác, sử dụng triệt để đặc điểm của phát thanh

Việc khai thác để các yếu tố bổ trợ trong phát thanh giúp cho phát thanh tránh tình trạng đài là nơi đọc báo cho công chúng nghe. Phải biến chương trình phát thanh thành một chương trình sinh động, hấp dẫn chứ không phải là đọc dịch từ báo in mà ra.

Các yếu tố bổ trợ đắc lực cho lời phát thanh là:

Tiếng động hiện trường:

Phát thanh sử dụng tiếng động hiện trường nhằm tạo sự hấp dẫn cho nội dung, tính chân thực, thuyết phục cho thông tin của mình, Khi tiếng động hiện trường được sử dụng tốt sẽ tạo ra giao diện lớn đối với thính giả, tạo sự sinh động cho tác phẩm. Âm nhạc:

Âm nhạc được sử dụng trong phát thanh nhằm tạo tính linh hoạt mềm mại cho thông tin và giúp thông tin đến với công chúng dễ dàng hơn.

Âm nhạc có thể làm thành một chương trình riêng hoặc làm nền cho các chương trình khác. Nhặc cắt, nhạc hiệu, nhạc nền… giúp cho các chương trình thêm đa dạng, làm nên cái riêng, cái đặc trưng, là yếu tố hỗ trợ tạo khả năng thu hút cao hơn cho các chương trình.

  1. Kết hợp giữa thông tin đời thường, thông tin giải trí và thông tin chiến đấu

Tức là cần chú trọng tới nội dung của chương trình. Đây là yếu tố quan trọng hàng đầu quyết định tới việc thành bại của chương trình phát thanh.

Khi xây dựng kịch bản cho chương trình phát thanh thì nên chú ý kết hợp các yếu tố sao cho thật phù hợp.

III- KẾT LUẬN

Với lợi thế phương tiện, thiết bị thu phát tín hiệu phát thanh gọn nhẹ nên phát thanh có lợi thế hơn hẳn truyền hình trong việc tiếp cận nguồn tin ở những địa điểm cách xa đô thị. Thông tin chuyển tải qua phát thanh về cơ bản nhanh hơn truyền hình, hơn hẳn báo in và phổ cập đại chúng hơn nhiều báo chí trực tuyến

Để phản ánh đa dạng cuộc sống, đáp ứng được yêu cầu thông tin của công chúng thì phát thanh phải lựa chọn thông tin để phản ánh sao cho thật hiệu quả.

Khi khai thác đầy đủ thông tin trên thì phát thanh đã làm được nhiệm vụ là trở thành một người tri kỉ, một người dẫn đường, phù hợp với nhiều đối tượng thính giả, thuộc mọi lứa tuổi, mọi nghề nghiệp…

Việc dung hoà tính thời sự và giải trí sẽ giúp cho người nghe dễ tiếp thu và không chịu áp lực khi theo dõi thông tin. Chỉ có xây dựng một kịch bản hay thì mới thu hút được thính giả.

Xã hội càng phát triển thì phát thanh hiện đại càng phải đổi mới, phát huy hết sức lợi thế của mình, để không bị tụt hậu so với các loại phương tiện truyền thông khác, nhằm mang đến cho công chúng những thông tin bổ ích nhất, định hướng cho dư luận hướng tới một xã hội tốt đẹp hơn.

 

® Ghi rõ nguồn “bangtamblog.net” khi phát hành lại thông tin từ website này



1 Comment

  1. Kiên Trung says: Reply

    Cám ơn bạn rất nhiều – một tài liệu tham khảo thực sự bổ ích. Chúc bạn vui tươi.

Leave a Reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>