Thể loại và phân chia thể loại báo chí

I.Đặt vấn đề

Cùng với sự phát triển của   xã hội, báo chí ngày càng trở nên quan trọng trong đời sống, bởi nhu cầu về thông tin xã hội của người dân ngày càng lớn. Sự phát triển của báo chí được đánh dấu một phần bởi sự phong phú và đa dạng khi thể hiện tin, bài dưới nhiều hình thức, các vấn đề được đề cập dưới nhiều góc độ, mức độ giúp cho độc giả có điều kiện tiếp cận thông tin dưới nhiều hình thức khác nhau.  Báo chí và phương pháp đào tạo báo chí là vấn đề đang được báo chí hiện nay quan tâm và tranh cãi. Dư luận giới truyền thông đang đứng trước 2  luồng  quan  điểm  trái  ngược nhau: nên  hay  không  nên  đào  tạo báo  chí theo kiểu phân chia thể loại? Vấn đề này thực ra vẫn chưa có giải pháp thoả đáng. Vì cho đến giờ phút này,  riêng về việc phân chia  thể  loại đã có  rất nhiêu ý kiến và quan điểm khác nhau. Vấn đề thể loại và phân chia thể loại báo chí vẫn là vấn đề được quan tâm nhất trong giới lí luận truyền thông.

 

II. Giải quyết vấn đề

1.Thể loại báo chí

Thể  loại báo  chí  là một  trong những hiện  tượng phức  tạp của hoạt động báo chí. Hiện nay, vẫn còn nhiều  tranh  luận về khái niệm này cả ở trong nước lẫn ngoài nước và chưa hoàn toàn thống nhất.

Trong hầu hết các lĩnh vực của cuộc sống đều có sự phân nhóm giữa các yếu tố cấu thành nên nó bởi những thuộc tính riêng biệt. Đó được gọi là sự  phân  chia  thể  loại.  Từ  điển  bách  khoa  toàn  thư  Liên  Xô  1985  định nghĩa:“ Thể loại là khái quát hóa những đặc điểm của một nhóm lớn các tác

phẩm có cùng thuộc tính về nội dung, hình thức và cách thể hiện tác phẩm của một  thời đại, một giai đoạn, một dân  tộc, hay một nền nghệ  thuật  thế giới .”

Theo tác giả Đinh Hường “ thể loại báo chí là hình thức biểu hiện cơ bản, thống nhất và tương đối ổn định của các bài báo, được phân chia theo phương thức phản ánh hiện thực, sử dụng ngôn ngữ và các công cụ khác để chuyển tải nội dung mang tính chính trị tư tưởng nhất định”. Còn tác giả Tạ Ngọc Tấn cũng quan niệm: “ thể loại tác phẩm là một khái niệm để chỉ tính quy luật loại hình cuả tác phẩm báo chí”. Sự phân chia thể loại dựa trên tiêu chí lựa chọn những đối tượng có chung những đặc điểm nội dung, hình thức,… những đặc điểm này thể hiện rõ ràng, dễ nhận  thấy, và khi gộp nhóm những đối  tượng có chung những đặc điểm  ấy  lại  có  thể phân biệt được  chúng với những nhóm  đối  tượng khác dựa  trên những đặc điểm chung của cả nhóm. Việc phân chia nhóm vào các thể loại nói trên chủ yếu dựa vào đặc điểm và tính trội của từng thể loại và cũng chỉ mang tính tương đối  Mỗi tác phẩm báo chí thường được xếp vào một thể loại cụ thể dựa trên các tiêu chí như: tác phẩm đó có dung lượng như thế nào, nói về vấn đề gì, cách thể hiện vấn đề của người viết, cảm xúc của người viết có được

gửi gắm trong bài viết hay không? Báo chí nói chung được chia thành các nhóm thể loại như: tin, phỏng vấn,  tường  thuật, bài phản ánh, xã  luận, bình  luận,  tiểu  luận, phê bình và giới thiệu tác phẩm, điều tra, điểm báo, thư của ban biên tập, ký và các thể loại trào phúng.

Ranh giới giữa các thể loại vẫn chưa được xác định một cách thật sự rõ ràng, vẫn còn tồn tại sự giao thoa giữa chúng. Ngoài ra, những dấu hiệu chung thì thì việc phân chia thể loại báo chí có thể dựa trên những dấu hiệu như:

* Đặc thù của đối tượng mô tả

* Chức năng và nhiệm vụ của tác phẩm báo chí

* Chiều rộng của sự phản ánh hiện  thực và phạn vi của sự  tổng kết và các kết luận

* Phương tiện tái hiện hình ảnh và mức độ truyền cảm

Việc sử dụng đúng thể loại báo chí là rất quan trọng, nó giúp cho nhà báo có thể thể hiện một cách chính xác nội dung, lựa chọn đúng cách trình bày  tác phẩm báo chí của mình để nó đến với   công chúng một  cách có hiệu quả nhất

Để bài biết có thể truyền tải thông tin một cách  tích cực nhất lại phụ thưộc không nhỏ ở chỗ người viết  lựa chọn cách thể hiện nào để đăng  tải thông tin ấy. Chính vì vậy việc nắm bắt chính xác các thể loại báo chí là rất quan trọng đối với những người làm báo.

 

2. Đào tạo theo thể loại hay đào tạo theo tin và bài

 

Hiện nay, đối với việc đào tạo báo chí xuất hiện hai luống ý kiến trái ngược nhau: 1  là đào  tạo  theo  thể  loại, 2  là đào  tạo  theo kiểu dạy viết  tin bài…Những ý kiến tranh luận xung quanh vấn đề này dễ làm ta liên tưởng đến mối  quan  hệ  giữa  lý  thuyết  và  thực  hành…Đào  tạo  theo  thể  loại  là nghiêng  về  lý  thuyết,  còn  đào  tạo  theo  tin  và  bài  nghiêng  về  thực  hành. Hiện nay trường nhân văn chủ yếu đào tạo theo lý thuyết, còn trường phân viện nghiêng về thực hành. Những sinh viên phân viện học rất ít kiến thức chung. Một sinh viên phân viện cho biết họ viết, viết và viết, cho đến khi nhuần nhuyễn, đến khi gặp một vấn đề là họ viết luôn, gần như không cần suy nghĩ…vì đã thành thói quen rồi. Kiểu đào tạo này cho ra những con gà nòi. Họ được đào tạo kỹ năng cứng. Còn đối với sinh viên nhân văn, họ học tất  cả.  Những  môn  chung  thì  nhiều  vô  kể,  chiếm  khá  nhiều  thời  lượng chương  trình  đào  tạo. Còn những môn  liên quan  đến báo  chí  thì học  tản mạn, cái gì cũng biết một chút, một  ít. Dương Đức Đà Trang,  trưởng đại diện báo tuổi trẻ thành phố HCM trong một buổi nói chuyện với sinh viên báo chí trường nhân văn đã nói- Chúng ta đang lãng phí quá nhiều thời gian để học đại cương với một chương trình giàn trải một cách không cần thiết. Các bạn đang rơi vào tình trạng “ chuồn chuồn đạp nước”, cái gì cũng biết nhưng không chuyên sâu. Nói  riêng môn các  thể  loại báo chí chính  luận, theo chương  trình cũng chỉ được học 4  trình, môn phát  thanh 4  trình v.v. Với thời lượng như thế, sinh viên chưa kịp tiêu hóa lý thuyết chứ đừng nói gì đến thực hành. Đương nhiên với cách đào tạo này, ra trường bạn vẫn có thể làm việc tốt, chỉ cần kiên trì một chút vì bạn xuất phát điểm chậm hơn những người đã quá quen với công việc. Dó đó, họ đã được làm đi làm lại nhiều lần. Có được nền tảng lý thuyết tốt cũng giống như “ sức có khỏe thì mới gánh được nặng và đi được xa”. Vấn đề  là  sinh viên  có nền  tảng  lý thuyết tốt hay không khi mà thời lượng giảng dạy dành cho lý thuyết không nhiều và họ cũng thường có tâm lý chán vì “ lý thuyết suông”. Bác Hồ, trên cương vị là một nhà báo mà cả thế giới phải ngưỡng mộ đã từng nói: “lý thuyết mà không có thực hành chỉ là lý thuyết suông, thực hành mà không có lý thuyết chỉ đạo thì làm việc gì cũng hỏng”. Việc xem nhẹ  bất kì  yếu  tố  nào  trong hai  yếu  tố này  đều  dẫn đến hậu quả  nghiêm trọng, đó cũng chính là cách nhìn nhận đang tồn tại hiện nay. Cũng chính vì việc  nhìn  nhận  vấn  đề một  cách  phiến  diện  như  vậy mà  dẫn  đến  những cuộc tranh luận không hồi kết về vấn đề đào tạo này. Thiết nghĩ, việc đào tạo theo thể loại và đào tạo theo tin bài đều quan trọng như nhau, đều cần thiết như nhau. Sinh viên báo chí rất cần được đào tạo cả lý thuyết và thực hành…để khi  ra  trường đỡ bỡ ngỡ,  tránh  tình  trạng ôm một mớ  lý  thuyết nhưng khi chạm vào một vấn đề  thực tế thì loay hoay không biết nên viết theo thể loại nào hoặc khi bị giao nhiệm vụ đi viết một bài phóng sự thì lại “viết nhầm” thành tường thuật. Thực tế là vẫn có trường hợp có sinh viên ra  trường  bị  kêu  là  không  biết  viết  tin,  không  biết  viết  phóng  sự  điều tra.v.v.

 

III. Kết thúc vấn đề

 

Trong điều kiện hiện nay, vẫn cần chú  trọng việc giảng dạy và đào tạo  theo  thể  loại báo  chí. Vì việc  sử dụng đúng  thể  loại báo chí  rất quan trọng, nó giúp cho người làm có thể thể hiện một cách chính xác nội dung, lựa  chọn  đúng  cách  trình  bày  tác  phẩm  báo  chí  của mình  để nó  đến  với công chúng một  cách có hiệu quả nhất. Còn đối với công chúng thì hầu như họ không mấy quan tâm tới vấn

đề thể loại của bài viết, cái mà họ thật sự quan tâm là những thông tin mà bài viết mang  lại. Nhưng để bài biết có  thể  truyền  tải  thông  tin một cách tích cực nhất  lại phụ  thưộc không nhỏ ở chỗ người viết  lựa chọn cách thể hiện nào để đăng tải thông tin ấy. Chính vì vậy, việc nắm bắt chính xác các thể loại báo chí là rất quan trọng đối với những người làm báo.

 

Không ai lại không biết, lý thuyết và thực hành vẫn là một vấn đề lớn khó giải  quyết  đối với  nền giáo  dục  nước  nhà  hiện  nay. Không phải  chỉ riêng trong việc đào tạo báo chí, mà đối với tất cả các ngành học khác. Sự mất  cân  đối  nghiêm  trọng  trong  việc  dạy  và  học  lý  thuyết  và  thực  hành đang  làm  cho  sinh  viên  cũng  như  giảng  viên  cảm  thấy  lúng  túng.  Đến những vị đầu tàu của ngành giáo dục cũng đang bối rối chưa biết giải quyết thế nào. Những nguyên nhân như thiếu kinh phí, thiếu trang thiết bị, lương giáo  viên  thấp,  sinh  viên  thì  nghèo…  vẫn  là  trở  ngại  chính.  Tuy  nhiên, giảm  bớt  những môn  học đại  cương không  cần  thiết để  sinh viên  có  thể được học nhiều hơn về chuyên ngành ( cả lý thuyết lẫn thực hành) có lẽ là một sự lựa chọn không tồi trong thời điểm hiện tại.

 

® Ghi rõ nguồn “bangtamblog.net” khi phát hành lại thông tin này



Leave a Reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>