Nhóm các thể loại Chính luận báo chí

Nhóm các thể loại Chính luận báo chí

Đây là một nhóm bao gồm các thể loại có nhiệm vụ đánh giá, phân tích, giải thích, bàn luận về những sự thật của đời sống. Thế mạnh chủ yếu của các thể loại trong nhóm thể loại này biểu hiện ở năng lực thông tin lý lẽ. Tất nhiên lý lẽ phải gắn liền với những sự kiện thời sự. Nói cách khác, đây là nhóm không chỉ có nhiệm vụ thông tin về sự thật mà còn có nhiệm vụ phân tích, lý giải, bàn luận, đánh giá những sự thật đó trên cơ sở của một thái độ rõ ràng nhằm hướng dẫn, điều chỉnh dư luận. “Nội dung của tác phẩm chính luận báo chí tập trung một cách rõ nhất, nhiều nhất lập trường, quan điểm trong sứ mệnh định hướng tư tưởng và hành động theo mục đích của từng tờ báo” [13].

Trong nhóm này có các thể loại như bình luận, xã luận, điều tra, bài phê bình, phỏng vấn vấn đề… Trong đó, thể loại bình luận giữ vai trò là hạt nhân vì nó đã thể hiện sinh động nhất những đặc điểm cơ bản của cả nhóm. Chúng ta sẽ lần lượt điểm qua những nét tiêu biểu nhất của các thể loại đó.

-Bình luận là một thể loại có chức năng giải thích, đánh giá, phân tích về những sự thật tiêu biểu của đời sống. Đối tượng phản ánh của bình luận có thể là các sự kiện, hoàn cảnh, tình hình, hiện trạng tiêu biểu của đời sống, đang cần được làm sáng tỏ và được định hướng. Với nghệ thuật lập luận mềm dẻo, linh hoạt bằng cách kết hợp giữa các bằng chứng, luận cứ, luận điểm, tác phẩm bình luận có thể thuyết phục công chúng hiểu và hành động theo hướng mà người viết bình luận hướng tới. “Bình luận là một kiểu bài nghị luận mang tính chất tổng hợp trong đó bao gồm các yếu tố giải thích, phân tích, có khi có cả chứng minh. Dĩ nhiên không nên quan niệm đơn giản nó là sự cộng lại đơn thuần của các yếu tố đó”[14].

-Xã luận là thể loại đã từng được coi “là ngọn cờ chỉ đạo, là pháp lệnh hàng ngày (hoặc trong thời gian trước mắt)” của một tờ báo. Nó có nhiệm vụ “quán triệt tư tưởng trung tâm của một số báo, nêu ra những nhiệm vụ cần kíp phải làm ngay”[15]. Mặc dù có ý kiến cho rằng “xã luận là một bài bình luận quan trọng nhất trình bày quan điểm, đường lối của tờ báo đối với những vấn đề thời sự, chính trị trước mắt”[16] nhưng có thể thấy rằng thể loại này có phạm vi phản ánh và đối tượng phản ánh rộng hơn bình luận. Nó thường xuất hiện trước một biến cố hay một chủ trương hành động lớn có tác động đến toàn xã hội. Chức năng của xã luận là định hướng trên một phạm vi rộng lớn, do đó nó thể hiện tiếng nói chính thức của tờ báo (và sau nó là của Đảng, của Nhà nước hoặc của cơ quan, ngành chủ quản của tờ báo). ở các loại báo chính trị, xã luận có vai trò rất quan trọng. Cùng với bình luận, nó thể hiện rõ nhất ý chí, thái độ chính trị của tờ báo.

Cần nhấn mạnh rằng: mặc dù có nhiều điểm gần gũi – nhất là ở năng lực thông tin lý lẽ, nhưng giữa bình luận và xã luận vẫn có khác biệt. Tác phẩm xã luận thường đề ra các nhiệm vụ chính trị, còn một bài bình luận không nhất thiết phải là chỉ thị để hành động. Các bài xã luận thường có cấu trúc theo phương pháp diễn dịch – từ một vài luận điểm, triển khai thành những nội dung lớn có tính chất định hướng rộng, còn bình luận chủ yếu đi theo phương pháp quy nạp. Nó rút ra kết luận thông qua việc bàn luận về những cái cụ thể.

– Bài phê bình là một thể loại thuộc nhóm các thể loại Chính luận báo chí. Nhiệm vụ của nó là bày tỏ thái độ (khen, chê) của tác giả về những vấn đề – chủ yếu là trong lĩnh vực văn học nghệ thuật, đang đặt ra trong cuộc sống. Theo tác giả A.A.Chertưchơnnưi thì “bài phê bình khác với các thể loại báo chí khác trước hết là ở điểm: đối tượng của nó không phải là những sự kiện trực tiếp của hiện thực – những cơ sở của phóng sự, ký sự… mà là những hiện tượng thông tin như sách, kịch, phim, chương trình truyền hình, tập thơ”.[17] Người viết phê bình phải nhìn thấy những điều mà người khác không (hoặc chưa) nhìn thấy. Nền tảng của một bài phê bình là sự phân tích, lập luận trên cơ sở của một thái độ công tâm, khách quan. Kiến thức, kinh nghiệm, vốn sống và cá tính sáng tạo của người viết bài phê bình được thể hiện rất rõ qua phương pháp triển khai các luận cứ, luận chứng và qua các yếu tố khác như ngôn từ, giọng điệu của tác phẩm.

Trong một số tài liệu nghiên cứu báo chí nước ta, thuật ngữ “bài phê bình” gần đây đã được đề cập tới trong các cuốn sách Các thể loại chính luận báo chí của tác giả Trần Quang [18] và trong công trình nghiên cứu Phê bình tác phẩm văn học nghệ thuật trên báo chí của TS Nguyễn Thị Minh Thái [19].

– Trong thực tiễn của đời sống báo chí nước ta có một dạng bài thông tin lý lẽ đặc biệt, có vị trí rất quan trọng nhưng lại không được tính đến trong hệ thống các thể loại báo chí. Đó là “bút chiến” – một thể loại đặc biệt, thể hiện mạnh mẽ tính chiến đấu của tác phẩm báo chí trước những vấn đề nóng bỏng của đời sống chính trị, xã hội. Trong bối cảnh vẫn đang có hàng chục đài phát thanh và báo chí tiếng Việt từ bên ngoài chĩa mũi nhọn xuyên tạc, công kích đất nước ta, thể loại bút chiến có thể tham gia trực diện vào cuộc đấu tranh tư tưởng quan trọng này. Trong bối cảnh hội nhập với nền kinh tế thế giới, bút chiến càng có vai trò quan trọng, trở thành một trong những thể loại xung kích trong cuộc đấu tranh để bảo vệ những giá trị tốt đẹp mà chúng ta đang hướng tới.

Hoàn toàn có thể coi bút chiến là một trong những thể loại quan trọng trong nhóm các thể Chính luận báo chí.

– Trong nhóm này còn có dạng bài “Phỏng vấn vấn đề”. Dạng phỏng vấn này thường được thực hiện khi một sự kiện, sự việc đã xảy ra, và công chúng đã được thông tin về sự việc sự kiện đó. Nhiệm vụ của bài phỏng vấn thuộc dạng này là làm sáng tỏ những khía cạnh, những vấn đề chưa được làm rõ xung quanh một sự kiện, sự việc nổi bật nào đó (chẳng hạn: một lễ hội lớ;, một cuộc gặp quan trọng; một cuộc họp cấp cao; một vụ tai nạn; một cây cầu bị sập; một trận lũ quét hay bão lốc gây hậu quả nghiêm trọng; một vụ tham ô tài sản lớn mới bị phát hiện v.v… Trong trường hợp này, người ta cũng có thể viết một bài bình luận và tác giả sẽ là người đưa ra các nhận xét. Nhưng nếu có một nhân chứng nào đó có khả năng làm được điều này, đó sẽ là cơ hội cho một bài phỏng vấn vấn đề ra đời. Như vậy, dạng bài phỏng vấn này không có nhiệm vụ thông tin sự kiện mà khả năngthông tin lý lẽ. Do đó, có thể coi nó như một dạng giao thoa giữa nhóm Thông tấn báo chí với nhóm Chính luận báo chí.



5 Comment

  1. bangtamth says: Reply

    cái này có vẻ mọi ng quan tâm nhìu, mình sẽ tìm hiểu thêm cho hoàn thiện rùi post sau, hi!

  2. Mai Phương says: Reply

    Hí, cảm ơn chị nha. may quá, cuối tuần sau e thi rồi jờ mới tìm dc tài liệu của chị share. hehe, cảm ơn chị nhiều lắm

  3. Nguyễn Hiệp says: Reply

    Cảm ơn nữ nhà báo xinh xắn :), bài viết về những khái niệm thật xúc tích, vừa lúc mình đang học chuyển đổi bc nên cần lắm :). Mình mới vào nghề nên rất vui nếu được làm quen với bạn.

  4. bangtamth says: Reply

    Hi! đây là những bài viết mình tìm hiểu rồi gõ lại trong thời gian học tại trường! cảm ơn bạn đã để lại cm!

  5. Trần V Học says: Reply

    Tình hình là chiều nay mẹ thằng Tom đi thi môn thể loại báo chí, đang ngủ trưa bổng nhận tin nhắn cầu cứu “sợt” giúp định nghĩa và đặc điểm thể loại chính luận báo chí. Mình vốn kẻ ngoại đạo nên chẳng biết mô tê chi hết cứ google thẳng tiến, thế là nhắn cho bả cái ĐN thể loại chính luận báo chí – nghệ thuật. Bả thi xong mình mới tìm ra bài nhóm các thể loại báo chí chính luận trên bangtamblog.net, huhu…
    À! tí quên, chủ nhân của cvbog.net xinh wa! nhưng chắc không nhẹ dạ cả tin đâu nhỉ! nữ nhà báo mà…

Leave a Reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>