Tiểu luận: Vai trò của tác phẩm báo chí trong đời sống xã hội

1

Ngày nghỉ rảnh rỗi nên post các bài tập mình đã làm trong thời gian học Cao học lên đây cho các bạn tham khảo khi cần.

  1. Tên đề tài

Vai trò của tác phẩm báo chí trong đời sống xã hội (so sánh liên hệ với báo chí trong giai đoạn đầu đổi mới đất nước 1986- 1989).

  1. Tính cấp thiết của đề tài

Trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, báo chí Việt Nam vừa chịu sự tác động từ các thiết chế xã hội mà nó làm công cụ, vừa chịu sự tác động của công chúng báo chí. Với thông tin nhanh chóng, chính xác, trung thực, khách quan và đa chiều, báo chí Việt Nam đã trở thành diễn đàn của đông đảo quần chúng nhân dân, là nơi trao đổi ý kiến, luận bàn các vấn đề quan trọng của cuộc sống, để vừa giám sát, vừa phản biện hoạt động của các cơ quan công quyền nói riêng và của toàn xã hội nói chung.

Để hoàn thành tốt nhiệm vụ định hướng, cung cấp thông tin hữu ích thì mỗi tác phẩm báo chí ra đời, phải đảm bảo được tính khách quan, công bằng, và các tác phẩm phải đưa thông tin đúng với vài trò, mục đích của mình. Với tình hình xã hội hiện nay, đã xuất hiện nhiều tác phẩm không đúng với vai trò, trách nhiệm của mình, làm cho xã hội nhiễu thông tin, nhiều tiêu cực. Đây là vấn đề đặt ra gây nhức nhối cho cả nền báo chí Việt Nam hiện đại.

  1. Tình hình nghiên cứu đề tài

Vấn đề vai trò của tác phẩm báo chí trong đời sống xã hội đã có một số công trình nghiên cứu, tuy nhiên những công trình này chỉ nghiên cứu một vài trò nhất định trong những vài trò của tác phẩm báo chí, trên một số trang báo chuyên ngành cũng đã có vài tác giả đưa ra vấn đề, nhưng chỉ bàn luận chung chung.

Luận văn: Tính phản biện xã hội của tác phẩm báo chí Việt Nam, tác giả Hoàng Thủy Chung – Luận văn Thạc sỹ ngành Truyền Thông đại chúng- Bảo vệ 2010.

Và những tiểu luận nhỏ như: Tính định hướng dư luận của tác phẩm báo chí; Vai trò thông tin trong tác phẩm báo chí.

Trên cơ sở kế thừa những công trình nghiên cứu trên, tiểu luận của tôi sẽ làm rõ hơn về vài trò của tác phẩm báo chí trong xã hội hiện tại và so sánh với xã hội những năm đầu đổi mới.

  1. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:

Mục đích: Bài tiểu luận sẽ đi theo hướng nghiên cứu vai trò và mối liên hệ giữa tác phẩm báo chí với xã hội, từ đó đưa ra những giải pháp hữu hiệu nhất để nâng cao hiệu quả của tác phẩm báo chí.

Nhiệm vụ:

Để đạt được mục đích trên, luận văn có các nhiệm vụ sau:

– Hệ thống hóa những vấn đề cơ bản liên quan đến chuyên đề tác phẩm báo chí.

– Khảo sát, phân tích, đánh giá tác động của tác phẩm báo chí đối với đời sống xã hội

– Đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức sản xuất các chương trình chuyên đề truyền hình của Đài PT-TH Yên Bái.

  1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

Bài tiểu luận tập trung nghiên cứu về vài trò của tác phẩm báo chí trong đời sống xã hội trong 3 năm gần đây và những năm đầu đổi mới.

  1. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu:

Để thực hiện đề tài này, tác giả lựa chọn một số phương pháp nghiên cứu sau đây:

– Phương pháp nghiên cứu tài liệu nhằm tìm hiểu những vấn đề lý luận liên quan đến tác phẩm báo chí, hiểu rõ về quy trình, nguyên tắc sáng tạo tác phẩm báo chí.

– Phương pháp khảo sát, thống kê để lượng hóa một số thông tin cần thiết cho quá trình nghiên cứu như những tác phẩm có đóng góp tích cực và những tác phẩm gây tiêu cực xã hội.

– Phương pháp phân tích, tổng hợp nhằm đưa ra kết luận và nâng cao vai trò của tác phẩm báo chí.

  1. Đóng góp của đề tài nghiên cứu

Đưa ra một số giải pháp mới để nâng cao vài trò tác phẩm báo chí trong đời sống xã hội.

  1. Kết cấu của luận văn Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu thành 3 phần:

Chương 1: Khái niệm tổng quát về vài trò báo chí và tác phẩm báo chí

Chương 2: Vai trò của tác phẩm báo chí trong đời sống xã hội hiện nay – so sánh với báo chí giai đoạn đầu đổi mới.

Chương 3: Các giải pháp để thúc đẩy Tác phẩm báo chí làm tốt vài trò của mình.

NỘI DUNG

Chương 1. Khái niệm vai trò báo chí Báo chí và Tác phẩm báo chí

1.1. Khái niệm báo chí và vai trò của báo chí đối với xã hội.

Báo chí là một hình thái ý thức xã hội, lấy hiện thực khách quan làm đối tượng phản ánh. Nghĩa là đối tượng phản ánh đó phải xác thực cụ thể. – Báo chí là một hoạt động thông tin đại chúng nhất, năng động nhất trong các loại hình hoạt động truyền thông đại chúng hiện nay.

Ở nước ta, báo chí là công cụ chính trị của Đảng, của Nhà nước, của các tổ chức, đoàn thể xã hội, là diễn đàn của nhân dân. Vai trò của báo chí trong đời sống chính trị – xã hội thể hiện rõ trong hai cuộc kháng chiến của nhân dân ta là chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ để giải phóng đất nước. Báo chí thật sự đã trở thành vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng – văn hóa. Vì vậy, ý nghĩa của thông tin báo chí rất quan trọng. Với nội dung thông tin có định hướng đúng đắn, chân thật, có sức thuyết phục, báo chí có khả năng hình thành dư luận xã hội, dẫn đến hành động xã hội, phù hợp với sự vận động của hiện thực theo những chiều hướng có chủ định.

1.2. Khái niệm tác phẩm báo chí và vai trò của tác phẩm báo chí đối với xã hội

Tác phẩm báo chí là thuật ngữ dùng để chỉ một sản phẩm tư duy của nhà báo, lấy hiện thực khách quan làm đối tượng nghiên cứu và phản ánh, có hình thức tương ứng với nội dung thông tin. Thuật ngữ tác phẩm báo chí còn sử dụng để chỉ hình thức thể loại tác phẩm báo chí được định danh cụ thể như: tin, tường thuật, phản

ánh, phỏng vấn, phóng sự, điều tra, bình luận xã luận, chuyên luận,…

Tác phẩm báo chí là bộ phận cấu thành một sản phẩm báo chí, nó có giá trị tạo lập dư luận xã hội, làm thay đổi nhận thức và hành vi của người tiếp nhận thông tin. Tác phẩm báo chí được pháp luật bảo hộ quyền tác giả và được trả tiền.

Trong đời sống chính trị – xã hội, tác phẩm báo chí giữ một vai trò hết sức quan trọng. Bất kỳ một lực lượng cầm quyền nào trong các quốc gia trên thế giới đều sử dụng báo chí như một công cụ để tác động vào tư tưởng, tình cảm của công chúng, nhằm tạo ra ở họ những nhận thức mới, những định hướng có giá trị cho cuộc sống.

Chương 2. Vài trò của Tác phẩm báo chí trong đời sống xã hội- So sánh với báo chí giai đoạn đầu đổi mới đất nước.

2.1. Tác phẩm báo chí phải cung cấp được thông tin hữu ích cho xã hội.

Đây là chức năng cơ bản mang tính tiên quyết của báo chí. Báo chí tồn tại và phát triển là để đáp ứng nhu cầu thông tin ngày càng cao của con người và xã hội. Xã hội ngày càng phát triển thì nhu cầu thông tin của quần chúng càng đòi hỏi cao, đa dạng và phong phú hơn. Ngoài ra, thông tin báo chí cũng đồng thời là chất liệu và động lực của sự phát triển kinh tế – xã hội.

Một tác phẩm báo chí độc đáo, mới mẻ, hoàn chỉnh và được xã hội thừa nhận bao giờ cũng chứa đựng một lượng thông tin có giá trị nhất, đó là lượng thông tin chính xác nhất, trung thực nhất, tin cậy nhất, hấp dẫn nhất, kịp thời nhất, có hiệu quả, hiệu ứng xã hội cao nhất. Đây chính là các tiêu chí của cái hay trong một tác phẩm báo chí.

Một sản phẩm báo chí không phải chỉ thoả mãn nhu cầu thông tin của một người mà của nhiều người tuỳ theo cấp độ thông tin và tính chất xã hội của nó. Sức lan toả của thông tin theo cả chiều sâu và chiều rộng. Chiều sâu bao giờ cũng là điều cần thiết trước hết, có thể được coi là nguyên nhân và động lực tạo ra chiều rộng, có sâu thì mới có rộng, vì sâu nên mới rộng. Chiều sâu của tác phẩm báo chí chính là mục đích thông tin được thẩm thấu thông qua từng đối tượng tiếp nhận, trong đó cái hay giữ vai trò hạt nhân tạo nên sự bùng nổ và lan truyền thông tin, hay nói cách khác là sự lan tỏa thông tin. Một tác phẩm báo chí càng hay bao nhiêu thì sức lan toả càng lớn, nó có thể vượt qua mọi chướng ngại để đến với công chúng như không khí trong lành và cơm ăn, nước uống hằng ngày.

Bên cạnh yếu tố quan trọng nói trên, một tác phẩm báo chí hay phải là tác phẩm phát hiện được các giá trị thông tin mới phù hợp nhu cầu của số đông độc giả. Các giá trị thông tin mới đó giúp cho công chúng nắm bắt kịp thời bản chất sự kiện để có những phản ứng một cách tích cực. Phản ứng là một quá trình tiếp nhận, xử lý, hiện thực hoá các giá trị thông tin của tác phẩm báo chí trong cuộc sống bằng những việc làm cụ thể như: học tập, vận dụng những phương pháp, cách làm mới, đồng thời tránh được những khuyết điểm, sai lầm trong tư duy và cách làm cũ kỹ, lạc hậu. Thước đo giá trị hiện thực hoá phụ thuộc hàm lượng sự thật và sự đúng đắn mang tính bản chất của tác phẩm báo chí tác động vào đời sống, làm thay đổi hành vi, cách nghĩ của con người trong các hoạt động chính trị-kinh tế-văn hoá- xã hội. Đó chính là tính hiệu quả của tác phẩm báo chí. Một tác phẩm báo chí hay là một tác phẩm báo chí có hiệu quả xã hội cao.

Thông tin phong phú, đa dạng, tránh một chiều. Nhu cầu thông tin cũng như đời sống tinh thần của con người, không chấp nhận sự đơn điệu, nghèo nàn. Một thông điệp dù hấp dẫn đến mấy cũng có lúc trở nên nhàm chán. Một ấn phẩm truyền thông cần phải thường xuyên được cải tiến, thường xuyên phải “làm tươi” để kích thích nhu cầu tiếp nhận của công chúng.

Ví Dụ: Sáng 26/5/2015 BKAV ra mắt sản phẩm công nghệ mới là điện thoại di động Bphone.

Đây thực sự là sự kiện nóng trong giới công nghệ nói riêng và cả nước nói chung trong suốt thời gian qua, ai cũng nóng lòng muốn được chiêm ngưỡng sản phẩm do chính người Việt tạo ra.

Báo chí của chúng ta, nhất là những trang báo Công nghệ đã đưa khá nhiều thông tin kịp thời đến độc giả, có những bài viết so sánh, đánh giá nhiều chiều.

2.2. Tác phẩm báo chí có vài trò phản ánh hiện thực khách quan xã hội.

Trong xã hội hiện đại, mỗi thông tin trong tác phẩm báo chí có vai trò đặc biệt quan trọng, chính thông qua sử dụng và giám sát thông tin nên báo chí thể hiện được chức năng giám sát và phản biện xã hội của mình. Chức năng này thể hiện quyền lực của báo chí trong đời sống xã hội. Giám sát xã hội của báo chí thực chất là giám sát bằng dư luận xã hội. Qua giám sát, theo dõi một cách khách quan và có định hướng mà báo chí thể hiện vai trò phản biện xã hội của mình. Phản biện xã hội theo nghĩa tích cực và xây dựng là bản chất của báo chí cách mạng.

Thông tin chứa đựng trong tác phẩm báo chí tác động trực tiếp đến đời sống xã hội, nó ảnh hưởng trực tiếp tới tâm tư, nguyện vọng, tình cảm của con người, vì lẽ đó, nó làm thay đổi nhận thức, quan niệm, thái độ và hành vi của con người. Nó tạo ra dư luận và áp lực xã hội đối với một hiện tượng, sự kiện cụ thể. Vì vậy, thông tin báo chí phải trung thực, khách quan và có tính định hướng, xây dựng cao. Nếu thông tin bị bóp méo, cắt xén, xuyên tạc sẽ đưa đến những hậu quả xã hội khôn lường, sẽ làm tổn hại đến uy tín cá nhân, cơ quan, đoàn thể, làm phá sản các doanh nghiệp… từ đó gây ra những hậu quả xã hội nghiêm trọng.

Bên cạnh đó, có những thông tin dù là đúng nhưng sẽ gây sốc, tạo tâm lý hoang mang, hoảng sợ, mất lòng tin vào con người, vào cuộc sống, vì thế khi đưa tin cũng cần xác định liều lượng và cách tiếp cận cụ thể. Thông tin báo chí xét cho cùng là hướng tới giúp cho xã hội, con người ngày càng cao đẹp hơn. Vì vậy, những thông tin dẫn đến những hậu quả trái với mục tiêu này đều là phản tuyên truyền, và cần tránh.

Thông tin phải trung thực, đúng bản chất của sự kiện, đảm bảo lợi ích chính trị, dân tộc và quan trọng với bản thân mình. Tính trung thực có thể biểu hiện ở các cấp độ sau:

Sự kiện phải được thông báo xác thực, đúng bản chất , quy mô của nó, không “có bé xé ra to”, không thêm thắt các chi tiết làm cho sự kiện bị sai lệch.

Sự kiện thông tin được đặt trong tình hình, bối cảnh và tác động tích cực tới các mối quan hệ hiện tại.

Những sự kiện và vấn đề thông tin trên truyền thông đại chúng có ảnh hưởng tích cực đến lợi ích của nhóm công chúng nào, có mang lại lợi ích cho đông đảo nhân dân, hay chỉ một vài cá nhân, nhóm nhỏ. Mọi thông tin, thông điệp luôn luôn vì sự phồn thịnh của đất nước, sự chấn hưng dân tộc.

Ví Dụ: Vụ án cưỡng chế đất ở Tiên Lãng – Hải Phòng 2012.

Nhờ có báo chí vào cuộc, phản ánh nhiều chiều, tìm hiểu sâu sát vấn đề, mà mỗi tác phẩm báo chí đăng lên đều nhận được sự quan tâm đặc biệt của nhân dân. Đặc biệt tác phẩm đăng đàn luôn chứa đựng thông tin chân thật, có kèm hình ảnh, clip để chứng minh. Nên trong vụ án này, báo chí đã có công rất lớn để đưa vụ việc ra ánh sáng.

2.3. Tác phẩm báo chí có vai trò định hướng tư tưởng cho xã hội.

Định hướng xã hội – là tác động, giáo dục, giúp đỡ cho công chúng hiểu và đánh giá đúng các sự kiện, hiện tượng của đời sống xã hội để từ đó họ xác định được mục tiêu, khuynh hướng và đặc điểm hành vi của mình

Định hướng, giáo dục chính trị, tư tưởng thực chất là tuyên truyền và bảo vệ hệ tư tưởng của giai cấp công nhân. Báo chí nước ta là công cụ tuyên truyền của Đảng, vì vậy, trước hết, cần tuyên truyền, phổ biến chủ nghĩa Mác – Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến mọi tầng lớp nhân dân để tạo nên các phong trào, các hành động cách mạng mạnh mẽ.

Chức năng định hướng của tác phẩm báo chí chính là không ngừng nâng cao nhận thức chính trị, tính tự giác của quần chúng nhân dân; đồng thời, tạo lập dư luận xã hội theo đúng định hướng tuyên truyền của Đảng.

 

Nội dung tư tưởng của tác phẩm báo chí nằm trong khối lượng thông tin được biểu đạt với chủ đích rõ ràng. Trong thời kỳ hội nhập và phát triển, chủ đích của mọi hoạt động thông tin đều nhằm phục vụ mục tiêu độc lập dân tộc, thống nhất lãnh thổ, dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Đó là mục tiêu chung của đất nước, của dân tộc, là tâm thế thời đại, tâm thức người dân, trong đó có người làm báo cách mạng.

Với tư cách là công cụ tuyên truyền của Đảng, một tác phẩm báo chí hay trước hết phải thể hiện được chức năng tuyên truyền tập thể, cổ động tập thể, tổ chức tập thể quan điểm, đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước. Không làm được điều đó, dứt khoát, tác phẩm báo chí không thể được gọi là hay.

Nội dung chính trị được thẩm thấu vào từng tác phẩm báo chí thông qua thế giới quan, nhân sinh quan, khả năng chọn lựa, thể hiện tác phẩm của nhà báo. Mỗi sự kiện, mỗi vấn đề được thể hiện trong tác phẩm đều phải tuân theo tôn chỉ, mục đích, đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước.

Mỗi tác phẩm báo chí không chỉ đơn thuần là người đưa tin, phản ánh thụ động các sự kiện; nó còn đóng vai trò ngày càng tích cực, tham gia trực tiếp vào các sự kiện như một trong những yếu tố, những điều kiện thúc đẩy và quy định chiều hướng vận động của các sự kiện. Bản chất của vai trò đó chính là áp lực của dư luận xã hội do báo chí tạo ra.
Nhìn ở một góc độ khác, báo chí cũng đã tạo ra ảnh hưởng to lớn về văn hóa, lối sống xã hội. Nhiều hình ảnh, kiểu mốt, ngôn từ và cách hành xử thể hiện trong các chương trình truyền hình, các trang báo đã nhanh chóng xâm nhập vào cuộc sống. Trong thực tế hiện nay, người ta có thể dễ dàng nhận thấy ở tầng lớp thanh niên, học sinh, sinh viên những kiểu tóc, màu tóc, mốt quần áo của các cầu thủ bóng đá, các ca sĩ, diễn viên điện ảnh nổi tiếng, các nhân vật trong các chương trình phim truyền hình nước ngoài. Đó chính là minh chứng tác động của báo chí đối với công chúng trong đời sống xã hội.

Thứ nhất: Qua thông tin báo chí cung cấp giúp cho công chúng hiểu được cái gì đang diễn ra. Sự định hướng bắt đầu từ hiểu biết tất cả các sự kiện hàng ngày diễn ra trong thế giới xung quanh để tạo thành bức tranh toàn cảnh về thế giới khách quan của con người mà con người sống trong nó. Đối với báo chí, mô hình thông tin, hệ thống các khái niệm về cuộc sống là rất quan trọng.

Thứ hai: Qua việc cung cấp thông tin báo chí giúp cho công chúng xác định rõ được rằng trong điều kiện và hoàn cảnh cụ thể cần đạt tới cái gì, cả về trước mắt, cả về lâu dài từ quan điểm chính thống.

Thứ ba: Sự định hướng được thể hiện qua việc đánh giá các sự kiện, hiện tượng, các quá trình, các khuynh hướng, các nhân vật … (Đương nhiên là từ quan điểm chính thống). Sự đánh giá đó sẽ có sức thuyết phục, tác động mạnh mẽ tới đối tượng khi nó như là những kết luận được rút ra từ việc phân tích các sự kiện, hiện tượng, các quá trình, các khuynh hướng, các nhân vật … ấy của thực tiễn (từ quan điểm chính thống).

Sự định hướng còn thể hiện ở việc phổ biến những giá trị, những chuẩn mực, những phương thức, phương pháp hoạt động … nhằm thực hiện những mục tiêu đề ra và đạt được những kết qủa cao nhất trong những điều kiện và hoàn cảnh cụ thể.

         2.4. Tác phẩm báo chí có vai trò khai sáng nâng tầm nhận thức cho xã hội.

Khai sáng là hoạt động truyền bá những tri thức toàn diện để nâng cao dân trí, nâng cao trình độ văn hóa, hiểu biết cho công chúng.

Giải trí là hoạt động sử dụng hữu ích thời gian nhàn rỗi làm cho đầu óc thảnh thơi, tái tạo sức lao động một cách hiệu quả.

Trong điều kiện dân trí, trình độ văn hóa thấp, đời sống vật chất và tinh thần của người dân còn gặp nhiều khó khăn, giáo dục còn nhiều bất cập, vì thế, hơn mọi loại hình truyền thông khác, báo chí phải đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong công tác nâng cao dân trí và sự hiểu biết của mọi tầng lớp nhân dân. Qua mỗi tác phẩm báo chí, người dân ngay tại nhà mình, địa phương mình có thể tiếp cận được các nguồn thông tin, tri thức quý báu cho đời sống và sản xuất, kinh doanh. Nâng cao dân trí và sự hiểu biết của nhân dân thực chất là xây dựng nền tảng tinh thần cho sự phát triển của con người và xã hội trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Khai sáng, giải trí là chức năng khách quan của báo chí, có mối liên hệ mật thiết với các chức năng tư tưởng và chức năng quản lý giám sát của báo chí. Trong hoạt động thông tin hàng ngày, báo chí một mặt phổ biến kiến thức mới, truyền bá những tri thức văn hóa toàn diện nhằm nâng cao trình độ hiểu biết, văn hóa của công chúng, mặt khác, giúp cho công chúng sử dụng thời gian nhàn rỗi một cách hữu ích và dễ chịu, tạo điều kiện nghỉ ngơi, tái tạo sức lao động.

Sự phát triển rộng khắp của các loại hình báo chí là tiền đề quan trọng để cung cấp thông tin, nâng cao trình độ hiểu biết, văn hóa của công chúng, đồng thời thông qua báo chí xã hội hóa, đại chúng hóa những giá trị văn hóa tinh thần của nhân dân, giúp cho mọi thành viên trong xã hội có điều kiện bổ sung vốn tri thức, làm phong phú thêm đời sống tinh thần … của mình. Đây chính là điều kiện, là phương tiện để con người phát triển một cách toàn diện – mục đích cao cả của chế độ, mơ ước ngàn đời của nhân loại.

Giải trí là nhu cầu ngày càng đòi hỏi cao trong điều kiện kinh tế thị trường. Đó là quá trình báo chí tham gia và tạo điều kiện giúp công chúng sử dụng thời gian rỗi hợp lý, đáp ứng nhu cầu cân bằng trạng thái tâm lý để tái sản   xuất sức lao động. Trên các loại hình báo chí và các dạng thức truyền thông hiện đại ngày càng có nhiều phương thức giải trí thú vị và hữu ích, nhất là truyền hình, phát thanh, báo mạng điện tử và mạng xã hội. Giải trí cũng là cách thức phổ biến, bảo vệ hệ giá trị văn hóa.

2.6. Liên hệ với báo chí giai đoạn đầu đổi mới đất nước 1986 – 1989:

         2.6.1. Bối cảnh lịch sử và vấn đề đổi mới báo chí

Bối cảnh lịch sử:

Giai đoạn 1986 – 1990 được coi là thời điểm đất nước có nhiều biến động sâu sắc. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng Cộng sản Việt Nam (12-1986) trở thành mốc quan trọng đánh dấu bước chuyển sang thời kỳ đổi mới của Việt Nam. Nghị quyết Đại hội xác định: ”đổi mới toàn diện trên mọi lĩnh vực”, ”trọng tâm trước mắt là đổi mới chính sách kinh tế”, ”giữ vững ổn định chính trị là tiền đề để bảo đảm thực hiện thắng lợi công cuộc đổi mới”.

Trong giai đoạn này nền kinh tế còn mất cân đối lớn, lạm phát vẫn ở mức cao, lao động còn thiếu việc làm, hiệu quả kinh tế thấp, nhiều cơ sở sản xuất bị đình đốn kéo dài, chưa có tích luỹ từ nội bộ nền kinh tế, chế độ tiền lương bất hợp lý, tốc độ tăng dân số cao; sự nghiệp văn hóa có mặt xuống thấp, tình trạng tham nhũng còn nặng nề và phổ biến.

Vấn đề đặt ra với báo chí giai đoạn 1986 – 1990:

Tính đến cuối năm 1989, Việt Nam đã có hơn 200 tờ báo, cả báo trung ương lẫn địa phương, với trên 6.000 người làm báo chuyên nghiệp. Mặc dù trong thời kỳ này, báo chí Việt Nam vẫn gặp rất nhiều khó khăn về cơ sở vật chất – kỹ thuật như giấy in báo, cơ sở ấn loát, kỹ thuật…, nhưng báo chí vẫn phát triển cả về nội dung lẫn hình thức.

Sau Đại hội VI của Đảng, mọi lĩnh vực kinh tế, văn hóa – xã hội cũng đồng thời phải đổi mới. Chưa bao giờ trong lịch sử Việt Nam báo chí cách mạng lại có sự sôi động và vai trò của người làm báo được xã hội thừa nhận đến như vậy.

Một trong những trọng tâm của Hội nghị Ban Chấp hành Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức trong hai ngày 30 và 31-7-1986, là quán triệt tinh thần chỉ đạo, đổi mới của Đảng trên các lĩnh vực công tác, trước hết là trên lĩnh vực quản lý kinh tế – xã hội, trong đó có công tác báo chí. Đây là lần đầu tiên, vấn đề đổi mới báo chí được nêu ra một cách thẳng thắn và quyết tâm trong hội nghị thường kỳ của Hội Nhà báo. Hội nghị này nhấn mạnh: phải đổi mới tư duy, đổi mới phong cách, đổi mới tổ chức và cán bộ trong báo chí mới có thể tiến kịp sự phát triển của cách mạng và báo chí mới phát huy được đầy đủ chức năng là công cụ của Đảng, là cầu nối liền giữa Đảng với quần chúng.

Tác phẩm châm ngòi nổ cho quá trình đổi mới báo chí Việt Nam bắt đầu từ loạt bài “Những việc cần làm ngay”của Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh ngày 25-5-1987 trên các báo, đài. Những bài báo mang tiêu đề“Những việc cần làm ngay” đã phê bình cụ thể, có địa chỉ rõ ràng, mở ra luồng sinh khí mới cho giới báo chí tham gia trực tiếp cuộc đấu tranh chống tiêu cực đi đôi với cổ vũ các nhân tố mới. Tiếp theo, hàng loạt các báo, đài từ Bắc vào Nam với đủ đề tài đã mở chuyên mục “Hưởng ứng những việc cần làm ngay”. Nhờ đó, hàng loạt các vụ tiêu cực, những biểu hiện đặc quyền đặc lợi của một số người như áp bức quần chúng, làm ăn bê bối… đã được đưa ra trước công luận. Báo Nhân dân từ việc đăng những bài báo ngắn gọn trên góc phải trang nhất, sau này được chuyển thành diễn đàn “Nói và Làm”đã gắn kết chặt chẽ giữa việc phê phán trên báo với những hành động cụ thể để sửa chữa những khuyết điểm đó.

Tại Đại hội lần thứ V Hội Nhà báo Việt Nam (tháng 10-1989), vấn đề đổi mới báo chí đã được đánh giá cụ thể và có tầm chiến lược. Với tiêu đề Đổi mới báo chí vì sự nghiệp đổi mới của đất nước, báo chí của Ban Chấp hành khóa IV tại Đại hội đã khẳng định sự phát triển của báo chí thế hiện rõ qua phong trào đổi mới báo chí phục vụ sự nghiệp đổi mới của đất nước. Ba vấn đề đổi mới báo chí đã được nêu lên gồm: đổi mới thông tin, báo chí cố gắng thể hiện là tiếng nói của Đảng đồng thời là diễn đàn của nhân dân, báo chí tích cực tham gia chống tiêu cực đi đôi với việc phát hiện và cổ vũ nhân tố mới. Trong đó, nét nổi bật của đổi mới báo chính là đổi mới thông tin.

          2.6.2. Vai trò của Báo chí trong công cuộc đổi mới xã hội giai đoạn đầu đổi mới 1986- 1989.

Ngay sau Đại hội Đảng lần thứ VI của Đảng, vấn đề đổi mới nền kinh tế cùng những mối quan hệ xã hội được đặt ra một cách gay gắt. Báo cũng chỉ ra tính chấtcấp bách và tất yếu phải đổi mới, nhưng đổi mới là một sự nghiệp cách mạng đầy khó khăn gian khổ, chưa có tiền lệ, phải vừa làm vừa tìm tòi, khám phá, phải nhằm mục tiêu chủ nghĩa xã hội, lựa chọn bước đi và các giải pháp, tránh những vấp váp trước đây, không chủ quan duy ý chí nhưng cũng không được bảo thủ, trì trệ.

Về mặt kinh tế, các báo tập trung tuyên truyền nổi bật các quan điểm đổi mới của Đảng:

Trong công nghiệp và xây dựng, các báo như Nhân dân, Lao động, Tiền phong, Sài Gòn giải phóngtập trung tuyên truyền cho việc điều chỉnh cơ cấu đầu tư, hướng vào các công trình trọng điểm như thủy điện Sông Đà và Trị An, dầu khí Vũng Tàu – Côn Đảo,… Đồng thời cổ vũ mạnh hơn nữa việc đổi mới quản lý theo cơ chế mới, thực hiện tự chủ tài chính, hạch toán kinh doanh, đưa ra nhiều điển hình làm ăn theo cơ chế mới.

Coi việc tuyên truyền cho mặt trận phân phối lưu thông là một trọng điểm. Điểm này, ngoài các báo lớn ở cấp trung ương, những tờ báo địa phương như Hà Nội mới, Sài Gòn giải phóng đã làm rất tốt. Ngoài việc cổ vũ mạnh cuộc phấn đấu thực hiện “bốn giảm” và chỉ rõ rằng muốn ”bốn giảm” phải dứt khoát đi vào cơ chế quản lý mới.

Tháng 11-1987, Bộ Chính trị ra Nghị quyết 05 về Đổi mới và nâng cao trình độ lãnh đạo quản lý văn học, nghệ thuật và văn hóa, phát huy khả năng sáng tạo, đưa văn học nghệ thuật và văn hóa phát triển lên một bước mới. Nghị quyết đã góp phần nâng cao nhận thức, đẩy mạnh các hoạt động văn hóa, văn học nghệ thuật. Những tờ báo, tạp chí như Nhân dân, Văn nghệ, Văn nghệ quân đội, Tiền phong, Tạp chí Cộng sản, Sông Hương ở thời điểm đó đã có nhiều cố gắng trong công tác tuyêntruyền cho nghị quyết đó, thông qua nhiều bài viết của nhiều cán bộ lãnh đạo và vàn nghệ sĩ

         Báo chí tích cực tham gia đấu tranh chống tiêu cực đi đôi với việc phát hiện và cổ vũ nhân tố mới. Cùng với việc tiếp tục phản ánh ý kiến nhân dân đóng góp với Đại hội Đảng lần thứ VI, báo chí mở cuộc đấu tranh chống các hiện tượng tiêu cực, phê bình công khai, có địa chỉ và yêu cầu xử lý nghiêm minh những vụ việc tiêu cực và những cán bộ phạm sai lầm.

Ngày 25-5-1987, trên các báo, đài, đồng chí Nguyễn Văn Linh mở mục “Những việc cần làm ngay”.Tiếp đó, hầu hết các báo, đài mở chuyên mục “Hưởng ứng những việc cần làm ngay”. Bằng nhiều hình thức và thể tài, báo chí trong Nam ngoài Bắc phanh phui trước công luận nhiều vụ tiêu cực, nghiêm khắc phê phán những hiện tượng một số người đặc quyền đặc lợi, vi phạm quyền công dân, áp bức quần chúng, làm ăn bê bối.

Nhìn chung, cuộc đấu tranh chống tiêu cực trên báo, đài thời gian này về cơ bản là đúng hướng, chọn đúng vấn đề.

Báo địa phương là các báo Đảng ở các tỉnh, thành phố, trở thành công cụ sắc bén trong công tác tư tưởng, đồng thời là món ăn tinh thần không thể thiếu được ở địa phương. Vị trí, vai trò và chức năng của báo chí địa phương cũng được xác định rất rõ. Trước hết, nó phải là công cụ, là cơ quan ngôn luận của đảng bộ địa phương về tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội… Đồng thời, nó là một trong những phương tiện hướng dẫn dư luận chỉ đạo công tác của đảng bộ và chính quyền địa phương.

Mặt khác, báo chí địa phương cũng là diễn đàn của nhân dân, phản ánh nguyện vọng, ý kiến của nhân dân về tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội tại địa phương. Báo chí địa phương không còn bó hẹp trong khuôn khổ duy nhất một tờ báo của đảng bộ trước đây, mà hiện tại mỗi địa phương có thể có nhiều tờ báo khác nhau như báo ngành, báo đoàn thể hay báo của các tổ chức xã hội. Chẳng hạn, ở thành phố Hồ Chí Minh có rất nhiều tờ báo khác nhau: báo Tuổi trẻ thành phố Hồ Chí Minh (2 ngày một số), Tuổi trẻ chủ nhật (tuần báo), Giác ngộ (2 tuần một số), Pháp luật thành phố Hồ Chí Minh (3 ngày một số)…

         Sự ghi nhận đầu tiên về nghệ thuật báo chí thời kỳ 1986 -1990 là đa dạng về thể loại, phong phú về nội dung và cái nhìn đa chiều của báo chí trước những vấn đề lớn của đất nước và thế giới. Có thể nói, đây chính là thời điểm mà báo chí Việt Nam bắt đầu tiếp cận với nền báo chí hiện đại với việc từng bước xóa bỏ bao cấp, hình thành nền kinh tế thị trường, trong đó báo chí cũng là một bộ phận.

Báo, đài đã thông tin nhiều chiều, đa dạng, phong phú hơn. Tin trong nước, tin thế giới được chọn lọc trình bày hấp dẫn hơn.

Thông tin toàn diện hơn, bên cạnh tin về những thành tựu, ưu điểm cũng đã thông tin về những khó khăn, khuyết điểm, những hiện tượng tiêu cực trong xã hội. Hình thức trình bày phong phú hơn, gần gũi với đời sống hàng ngày hơn

Bắt đầu từ năm 1986, báo chí nước ta (bao gồm cả báo in, phát thanh, truyền hình, thông tấn xã) mặc dù gặp nhiều khó khăn về cơ sở vật chất và thiếu thốn về phương tiện kỹ thuật vẫn phát triển. Hội Nhà báo Việt Nam (từ Đại hội V) đã trở thành một tổ chức toàn quốc mới hệ thống ba cấp: trung ương, tỉnh hội và thành hội, chi hội cơ sở. Hiện nay có 32/44 hội nhà báo cấp tỉnh, thành phố, gần 260 chi hội với tổng số trên 6.200 hội viên.

Chương 3. Các giải pháp thúc đẩy vài trò của tác phẩm báo chí.

         3.1. Đảng và nhà nước cần tạo điều kiện cho báo chí hơn nữa:

Để báo chí thực hiện tốt những trách nhiệm xã hội nặng nề của mình, trước hết, Đảng và Nhà nước cần không ngừng chăm lo, tạo điều kiện hơn nữa để các nhà báo có đủ kiều kiện thuận lợi hoàn thành tốt chức năng, nhiệm vụ của mình.

         3.2. Nâng cao nghiệp vụ của hội nhà báo Việt Nam

Hội Nhà báo Việt Nam cần kiện toàn về tổ chức, bộ máy, đa dạng hóa các hình thức hoạt động, giao lưu, trao đổi, bồi dưỡng nghiệp vụ, tổ chức các phong trào hoạt động… để nâng cao trình độ nghiệp vụ, khả năng tác nghiệp của các hội viên, đáp ứng kịp thời nhu cầu phát triển của xã hội.

         3.3. Người làm báo phải tự rèn luyện chuyên môn:

Bản thân đội ngũ những người làm báo phải không ngừng rèn luyện chuyên môn, nghiệp vụ, trau dồi phẩm chất đạo đức, xây dựng và rèn luyện bản lĩnh của người cầm bút để thực sự trở thành một chiến sỹ tiên phong trên mặt trận văn hóa – tư tưởng của Đảng, xứng đáng với niềm tin, sự trông cậy và kỳ vọng của nhân dân.

         3.4. Nâng cao chất lượng thông tin giáo dục trong mỗi tác phẩm

Gia tăng số lượng và chất lượng thông tin, nâng cao tính tư tưởng, sự hấp dẫn của các tác phẩm báo chí hay các chương trình phát sóng. Báo chí phải tác động mạnh mẽ, tích cực đến tính tích cực xã hội của công dân bằng sự hấp dẫn, tính thuyết phục của thông tin. Khi công chúng thừa nhận những giá trị văn hóa tinh thần đích thực họ sẽ tự bảo vệ mình trước sự tấn công và ảnh hưởng của văn hóa độc hại. Trình độ văn hóa sẽ là nền tảng cho việc tiếp thu và hình thành những tư tưởng sâu sắc hơn, và ngược lại, những tư tưởng đó lại tác động, quy định việc lựa chọn thưởng thức những giá trị văn hóa đích thực.

         3.5. Tác phẩm báo chí phải hướng công chúng tới giá trị văn hóa đích thực

Tác phẩm báo chí nhận xét, phân tích, phê phán những gì phi văn hóa tác động đến công chúng. Thực ra đây cũng là hoạt động phản tuyên truyền trong lĩnh vực văn hóa – phân tích rõ tính chất độc hại, không thích hợp, phi nhân văn của các sản phẩm văn hóa rẻ tiền, kích thích những thị hiếu tầm thường … nhằm hướng công chúng tới những giá trị văn hóa đích thực của dân tộc và của nhân loại.

3.6. Tòa soạn nên thường xuyên thăm dò công chúng của mình để điều chỉnh tác phẩm báo chí phù hợp.

Thường xuyên thăm dò (thông qua các đợt khảo sát, điều tra xã hội học) nhằm đánh giá thái độ của công chúng với những sản phẩm của cơ quan báo chí. Đây là một công việc hết sức quan trọng và cần được tiến hành một cách khoa học, định kỳ, có sự đối chiếu so sánh qua mỗi giai đoạn, đặc biệt sau mỗi sự thay đổi, cải tiến của cơ quan báo chí, từ đó có sự điều chỉnh một cách phù hợp và hiệu quả.

Để nâng cao chất lượng các ấn phẩm báo chí, Ban Biên tập luôn quan tâm đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ, phẩm chất chính trị cho đội ngũ cán bộ, phóng viên, biên tập viên và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào làm báo.

KẾT LUẬN

Báo chí đang ngày càng phát triển và hoàn thiện hơn những nhân tố tích cực và nhiều điển hình tiên tiến trong sản xuất và chiến đấu, góp phần đưa kinh tế đất nước phát triển cùng với sự phát triển chung của thế giới. Báo chí là cầu nối quan trọng giữa doanh nghiệp và nhà quản lý, hoạch định chính sách giúp Nhà nước điều chỉnh những chủ trương, đường lối cho phù hợp với thực tiễn. Báo chí còn tham gia một cách đồng cảm trên mặt trận đấu tranh tham những, chống tiêu cực và tệ nạn xã hội. Với số lượng báo ngày càng tăng và chất lượng ngày càng tốt đã tạo niềm tin và tạo thành một nhu cầu cần thiết cho nhân dân.

Tác phẩm Báo chí là nhân tố, là phương tiện có sức mạnh đặc biệt to lớn trong việc định hướng nhận thức, hình thành dư luận xã hội. Do đó, mọi sự phản biện xã hội trên báo chí, phải xuất phát từ cái tâm trong sáng của nhà báo Việt Nam vì lợi ích của quốc gia dân tộc, vì quyền lợi chính đáng của nhân dân và phải nhằm tạo nên sự đồng thuận cao trong xã hội. Báo chí cần thực hiện nhiệm vụ là kênh thông tin hữu ích giúp Đảng, Chính phủ lãnh đạo, điều hành và quản lý tốt hơn mọi lĩnh vực trong cuộc sống, lấy mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội và xây dựng một xã hội “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” làm phương châm hành động và điều này cần thể hiện ở mọi nội dung đăng tải trên các phương tiện truyền thông đại chúng./

 



Leave a Reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>